اجتماعی

عمارت ساعت، ایستگاه آخر شورای شهر تبریز عمارت ساعت، ایستگاه آخر شورای شهر تبریز نمایی از عمارت تاریخی «ساعت» تبریز در ساعات اولیه غروب آفتاب تبریز-ایرنا – ۲۷ اسفند ماه ۱۳۹۶ و در جلسه چهل و هفتم شورای شهر تبریز بود که تصمیم گرفته شد این نهاد مدنی، عمارت تاریخی «ساعت» را تخلیه کند و در ساختمان دیگری مستقر شود؛ تصمیمی که عملی شدنش هشت سال به طور انجامید و شورانشینان بالاخره به کوچ از یکی از بناهای تاریخی تن دادند. به گزارش ایرنا، اعضای شورای شهر تبریز در آن جلسه تصویب کردند که محل استقرار این نهاد تا شهریور ماه سال بعد از عمارت تاریخی «ساعت» به محل دیگری منتقل شود، اما با توجه به آماده نبودن ساختمان جدید در پشت پارک لاله، جامه عمل پوشیدن این تصمیم سال ها زمان برد، ضمن اینکه تحقق این مطالبه بحق برای پاسداشت میراث فرهنگی و تاریخی کهن شهر تبریز، در سال های گذشته برای برخی از اعضای شورا در درجه نخست اهمیت نبوده است. البته استقرار شورای شهر در عمارت تاریخی «ساعت» تبریز از همان ابتدای شروع به کار آن در اواخر دهه ۱۳۷۰ محل ایراد بود و دوستداران میراث فرهنگی می گفتند که تردد زیاد در این بنای قدیمی و زیبا می تواند به آن آسیب بزند، زیرا سازندگان آن در دهه ۱۳۱۰ ش متناسب با جمعیت آن روز تبریز این بنای زیبا را که امروزه به یکی از نمادهای هویتی این شهر تبدیل شده، مدنظر داشته اند. نکته جالب اینکه آذر ماه همان سال مجید خدابخش، استاندار آذربایجان شرقی نیز در راستای برنامه انتخاب تبریز به عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال ۲۰۱۸ دستوری مبنی بر ضرورت تخلیه ساختمان های تاریخی از سوی نهادهای دولتی صادر کرد که می توانست نقطه عطفی برای تخلیه عمارت تاریخی «ساعت» و تبدیل آن به موزه و یک مکان عمومی با کاربری گردشگری شود که متاسفانه سرانجامی نیافت. کش و قوس برای تخلیه عمارت تاریخی ساعت و انتقال شورای شهر به ساختمانی دیگر همچنان ادامه داشت تا اینکه ۲۴ آذر ماه ۱۴۰۰ سیدکاظم زعفرانچیلیر، رییس کمیسیون سرمایه‌گذاری، گردشگری و بهبود فضای کسب و کار شورای شهر اعلام کرد در صورتی‌که خروج اعضا شورا از عمارت ساعت کمکی به احیا این عمارت کند، در کوتاهترین زمان ممکن اعضا شورا به مکانی دیگر نقل مکان می‌کنند. خبر خوش زعفرانچیلر مبنی بر آمادگی شورای شهر برای خروج از عمارت ساعت با پیشنهادی مبنی بر ایجاد کمیته مرمت این بنای تاریخی تکمیل شد و وی اعلام کرد که این کمیته از سال آینده کار مرمت بنای تاریخی ساعت را آغاز می کند. همان زمان، روح الله دهقان نژاد، عضو دیگر شورای شهر تبریز نیز یادآوری کرد که از ابتدای دوره‌ ششم شورا، احیاء عمارت ساعت اولویت اول اعضا بوده و همه اعضا متفق القول معتقدند که هر اقدامی در احیا این عمارت اثر گذار باشد، توسط اعضا شورا انجام خواهد شد. اما سوال اینجاست که آیا واقعا تخلیه اینجا مساوی با آغاز و اجرای کار مرمت خواهد بود؟ اما اراده جمعی از اعضای شورای شهر برای تخلیه عمارت تاریخی ساعت بازهم محقق نشد و ۱۹ مهر ماه ۱۴۰۲ یعقوب هوشیار، شهردار کلان شهر تبریز اعلام کرد که با فراهم شدن مقدمات تخلیه عمارت ساعت تبریز و حذف کاربری اداری، این بنای تاریخی به احترام درخواست‌ها و مطالبه گری دوستداران میراث فرهنگی و بر اساس وعده شهرداری تبریز تخلیه می‌شود. هوشیار با اشاره به اهتمام شهرداری برای مرمت بخش‌های مختلف این عمارت، افزود: به منظور حفظ و نگهداری شایسته این عمارت تاریخی، اقدامات متعدد مرمتی همچون تزریق بتن و استحکام بخشی عمارت، احیا و مرمت زیرزمین عمارت ساعت و احیای آب انبار عمارت اجرا شده است. اما انگار مه و خورشید و فلک در کار بودند و دست به دست هم داده بودند تا آرزوی تخلیه عمارت تاریخی ساعت و تبدیل آن به ساختمانی با کاربری موزه ای و گردشگری به عنوان مطالبه ای عمومی جامه عمل نپوشد؛ البته از انصاف نباید گذشت که مشکلات مالی، آماده نبودن ساختمان جدید برای استقرار شورای شهر و اختلاف نظر اعضای شورا در کنار جذابیت حضور در این بنای قدیمی آرمیده در دل شهر، از جمله دلایلی بودند که باعث شدند عملی شدن یک تصمیم ساده نزذیک به یک دهه به طوا نجامد. مطالبه ای که عملی شد/ خروج شورای شهر از عمارت تاریخی ساعت از قدیم گفته اند «ائل گوجی، سئل گوجی»(قدرت مردم از قدرت سیل هم فراتر است)؛ هر چه بود، مطالبه برای تخلیه عمارت تاریخی «ساعت» بالاخره برآورده شد و اعضای شورای اسلامی شهر تبریز دیروز یکشنبه در پایان ۳۰۸ مین جلسه علنی خود از عمارت تاریخی ساعت خداحافظی و اعلام کردند از این پس جلسات خود را در صحن ساختمان جدید شورا واقع در خیابان دوکمال، کوی فرشته، پشت ساختمان لاله‌پارک برگزار می‌کنند. غلامرضا احمدی، رئیس شورای شهر تبریز گفت: نظر بنده این بود که چند جلسه در صحن قدیمی برگزار شود، اما با سیستم صوتی موجود امکان‌پذیر نبود. پیشنهاد شد سیستم موجود در مکان قدیمی باقی بماند و در ساختمان جدید سیستم جدید نصب شود، اما در نهایت این پیشنهاد عملی نشد. روح‌الله رشیدی، عضو دیگر شورای اسلامی شهر تبریز نیز توضیح داد که ساختمان اداری شورا مدتی است به محل جدید در کوی فرشته منتقل شده، اما به دلیل آماده نبودن صحن، جلسات در مکان قبلی (عمارت ساعت) برگزار می‌شد و حالا طبق قانون، جابه‌جایی صحن شورا باید مصوب شود. سیدکاظم زعفرانچی‌لر، دیگر عضو شورای اسلامی شهر تبریز نیز با بیان اینکه یکی از اقدامات مثبت شورای ششم، تخلیه این مکان تاریخی و انتقال به ساختمان جدید و مدرن بوده است، گفت: عمارت ساعت در ایام نوروز میزبان ۵۲ هزار بازدیدکننده بود و تا پایان دی‌ماه تعداد بازدیدها به ۱۰۳ هزار نفر رسید که این موفقیت حاصل تلاش اعضای شورا است. با این حال تا زمان راه‌اندازی خط اتوبوسرانی تا ابتدای عمارت ساعت، بازگشت به این مکان برای مردم دشوار خواهد بود. عمارت باشکوه شهرداری تبریز؛ قلب تپنده تاریخ و هویت شهر عمارت تاریخی شهرداری تبریز یا همان برج ساعت، از شاخص‌ترین بناهای دوران پهلوی در قلب شهر تبریز است که از سال ۱۳۱۴ تا ۱۳۱۸ خورشیدی در محل گورستان متروک کوی نوبر، با نظارت مهندسان آلمانی و در زمان ریاست شهرداری ارفع‌الملک جلیلی ساخته شد. این اثر فاخر که با شماره ۲۰۵۵ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده، امروز نماد تاریخ، مدیریت شهری و اصالت تبریز به‌شمار می‌رود. از این بنا سال‌ها به عنوان تالار شهر و دفتر اصلی شهردار تبریز بهره‌برداری شده و در سال ۱۳۸۶ خورشیدی، هم‌زمان با یکصدمین سال تأسیس نخستین انجمن بلدیه ایران، به نخستین موزه شهر و شهرداری‌های کشور تبدیل شد. عمارت شهرداری تبریز پس از کشور چین، دومین موزه شهرداری‌های جهان محسوب می‌شود. معماری منحصربه‌فرد این عمارت، با نقشه هوایی شبیه عقاب در حال پرواز و طراحی به شکل حرف «U»، جلوه‌ای باشکوه از هنر و مهندسی آلمانی پیش از جنگ جهانی دوم است. برج ساعت چهاروجهی بنا که بیش از نیم‌قرن طنین زنگ آن در مرکز شهر شنیده می‌شود، از نمادهای ماندگار تبریز و یادآور گذر زمان برای شهروندان است. عمارت شهرداری تبریز در زمینی به وسعت ۹۶۰۰ متر و زیربنای ۶۵۰۰ متر مربع ساخته شده و در تقاطع خیابان امام خمینی(ره) و ارتش، یعنی نقطه‌ای قرار دارد که نبض تاریخی و فرهنگی تبریز در آن می‌تپد. این اثر که در میان مردم با نام «ساعات قاباغی» شناخته می‌شود، همچنان جایگاه نخستین نهاد شهرداری کشور را حفظ کرده و بخش مهمی از فعالیت‌های عمرانی و شهری در همین مکان انجام می‌گیرد. وجود موزه شهر و شهرداری در دل عمارت، جلوه‌ای از سیری تاریخی و فرهنگی تبریز را به نمایش گذاشته و در هر سال میزبان گردشگران داخلی و خارجی فراوانی است؛ گردشگرانی که بازدید از این شاهکار معماری را در برنامه سفر خود به شهر فرهنگ و تاریخ ایران قرار می‌دهند.

به منظور حفظ و نگهداری شایسته این عمارت تاریخی، اقدامات متعدد مرمتی همچون تزریق بتن و استحکام بخشی عمارت، احیا و مرمت زیرزمین عمارت ساعت و احیای آب انبار عمارت اجرا شده است