چگونه در زمان جنگ از سلامت روان خود محافظت کنیم؟

در زمان جنگ، احساساتی مانند ترس، اضطراب، غم، خشم و درماندگی کاملاً طبیعی هستند. بسیاری از افراد ممکن است دچار بی‌خوابی، کاهش تمرکز، تحریک‌پذیری، کابوس‌های شبانه یا احساس ناامیدی شوند. کودکان، سالمندان، افراد دارای بیماری‌های روانی و کسانی که مستقیماً در معرض خشونت قرار گرفته‌اند، بیش از دیگران در معرض آسیب‌های روانی هستند.

حفظ سلامت روان در چنین شرایطی اهمیت زیادی دارد. دریافت اخبار از منابع معتبر و محدود کردن زمان دنبال کردن اخبار، حفظ ارتباط با خانواده و دوستان، داشتن برنامه‌ای منظم برای خواب، تغذیه و فعالیت روزانه، انجام تمرین‌های آرام‌سازی مانند تنفس عمیق و اختصاص زمانی برای استراحت می‌تواند به کاهش فشار روانی کمک کند. همچنین، صحبت کردن درباره احساسات با افراد مورد اعتماد و درخواست کمک از متخصصان سلامت روان در صورت تداوم علائم، اقدامی ضروری و مؤثر است.

کودکان در دوران جنگ نیازمند حمایت ویژه هستند. ایجاد احساس امنیت، پاسخ دادن صادقانه و متناسب با سن به پرسش‌های آن‌ها، حفظ تا حد امکان برنامه‌های روزانه و تشویق به بازی، نقاشی و بیان احساسات، می‌تواند به کاهش اضطراب آن‌ها کمک کند.

در نهایت، سلامت روان بخشی جدایی‌ناپذیر از سلامت عمومی است. همان‌گونه که در زمان جنگ از سلامت جسم محافظت می‌کنیم، باید به سلامت روان نیز توجه ویژه داشته باشیم. حمایت اجتماعی، همدلی، امید، دسترسی به خدمات روان‌شناختی و مراقبت از خود، از مهم‌ترین عوامل افزایش تاب‌آوری و کاهش پیامدهای روانی جنگ هستند.

آگاهی از ابعاد روانی جنگ، مسیر آرامش را هموار می‌کند/ دعا و شکرگزاری در شرایط جنگی سلامت‌آفرین است

عضو هیئت علمی گروه روان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز در گفت‌وگو با شهریارپرس/ با اشاره به ابعاد روانی جنگ، بر ضرورت توجه به سلامت روان در کنار سلامت جسم تأکید کرد و گفت: جنگ از لحاظ ماهیتی و هویتی دارای ابعاد روانی پنهانی است که آگاهی از آن‌ها می‌تواند مسیر آرامش را هموار سازد.

مرضیه علیوندی وفا با بیان اینکه جنگ می‌تواند به «جنگ هیجان‌ها» تبدیل شود، افزود: شناخت توانایی‌های تنظیم هیجان و به‌کارگیری آن‌ها برای مدیریت احساسات، از ملزومات عبور از شرایط جنگی است.

وی ادامه داد: جنگ می‌تواند موجب تشدید استرس، اضطراب و افسردگی شود، اما آگاهی مداوم نسبت به این وضعیت، به افراد کمک می‌کند تا آشفتگی‌های روانی را بهتر مدیریت کنند.

وی با اشاره به فشارهای روانی ناشی از جنگ، خاطرنشان کرد: تحمل این فشارها به‌صورت فردی بسیار دشوار است و همراهی و کنار هم بودن افراد می‌تواند در کاهش این فشارها نقش مؤثری ایفا کند. جنگ می‌تواند دامنه ترس‌ها را گسترش داده و آن‌ها را به فوبیا تبدیل کند، از این‌رو، پذیرش طبیعی بودن این احساسات می‌تواند به حفظ سلامت روان کمک کند.

وی با اشاره به تأثیر جنگ بر احساس امنیت، گفت: در شرایط جنگی، نیاز به امنیت دچار خدشه می‌شود و استفاده از تصویرسازی ذهنی می‌تواند به حفظ آرامش روان کمک کند. جنگ موجب کاهش برد ارتباطی افراد می‌شود و حفظ و گسترش روابط اجتماعی، یکی از راهکارهای مؤثر برای مراقبت از سلامت روان است.

وی افزود: جنگ می‌تواند سیستم ایمنی بدن را در وضعیت هشدار دائمی قرار داده و موجب خستگی آن شود، انجام ورزش‌های ساده می‌تواند به ایجاد آرامش و کاهش این فشار کمک کند.

وفا با هشدار نسبت به آثار مخرب اخبار نادرست، بیان کرد: جنگ با انتشار اخبار دروغ و ذهن‌سوز، قادر است قدرت تفکر انسان را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین ایجاد و استفاده از میدان خبری سالم، نقش مهمی در مراقبت از سلامت روان دارد.

وی تأکید کرد: دعا و شکرگزاری در شرایط جنگی می‌تواند سلامت‌آفرین باشد و زنده نگه داشتن این آیین‌های الهی، در ارتقای سلامت روان فردی و اجتماعی تأثیرگذار است.

حفظ ارتباطات اجتماعی، کلید کاهش آسیب‌های روانی جنگ است

یک روانشناس در گفت‌وگو با شهریارپرس/اظهار کرد: جنگ علاوه بر تهدید جان و امنیت افراد، سلامت روان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشکلاتی مانند اضطراب، ترس، بی‌خوابی و سوگ شود. مراقبت از وضعیت روانی در چنین شرایطی به اندازه حفظ سلامت جسم اهمیت دارد.

ابوالفضل محمدیان با بیان اینکه تجربه احساساتی مانند اندوه، خشم و اضطراب در بحران‌های جنگی طبیعی است، افزود: افراد نباید این هیجانات را سرکوب یا انکار کنند، بلکه لازم است آن‌ها را بپذیرند و نسبت به احساسات خود آگاه باشند، چراکه پذیرش هیجانات، یکی از اصول مهم در مدیریت آسیب‌های روانی ناشی از بحران به شمار می‌رود.

وی نسبت به تأثیر منفی انتشار اخبار غیررسمی و شایعات هشدار داد و توصیه کرد شهروندان اخبار را تنها از منابع معتبر دنبال کنند و مدت زمان مواجهه روزانه با اخبار را کاهش دهند تا از افزایش اضطراب و فرسودگی روانی جلوگیری شود.

محمدیان، حفظ ارتباط با اعضای خانواده، دوستان و اطرافیان را از مهم‌ترین عوامل تقویت تاب‌آوری دانست و گفت: تداوم ارتباطات اجتماعی می‌تواند احساس تنهایی را کاهش داده و خطر ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و افسردگی را کمتر کند.

وی ادامه داد: حفظ برنامه‌ها و عادت‌های روزمره، حتی در حد امکان، به افراد کمک می‌کند احساس کنترل و ثبات بیشتری داشته باشند. این موضوع یکی از توصیه‌های مهم برنامه‌های حمایت روانی اجتماعی در شرایط بحران است.

این روانشناس خاطر نشان کرد: استفاده از روش‌های آرام‌سازی مانند تمرین تنفس عمیق، ذهن‌آگاهی (Mindfulness) و انجام فعالیت‌های بدنی سبک نیز در کاهش تنش‌های روانی و تنظیم هیجانات مؤثر است و از جمله مداخلات اولیه توصیه‌شده در شرایط بحرانی محسوب می‌شود.

محمدیان با تأکید بر آسیب‌پذیری بیشتر کودکان و سالمندان در زمان بحران، تصریح کرد: ایجاد محیطی امن، گفت‌وگو با کودکان به زبانی ساده و متناسب با سن آن‌ها و همچنین توجه مستمر به نیازهای سالمندان، از مهم‌ترین اقدامات حمایتی در این دوران است.

وی خاطرنشان کرد: در صورتی که افراد با علائمی مانند بی‌خوابی شدید، افکار آسیب‌رسان یا سایر نشانه‌های حاد روانی مواجه شوند، لازم است هرچه سریع‌تر از خدمات تخصصی روان‌شناسی و روان‌درمانی بهره بگیرند.